Datorren 2026ko irailaren 23an, Soldata-arrakalari buruzko Nazioarteko V. Kongresua egingo dugu Barakaldon. Topaketa horrek Euskadik emakumeen eta gizonen arteko benetako berdintasunarekiko duen konpromiso sendoa islatzen du. Konpromiso hori ezinbestekoa da, ordainsarien arloko desberdintasuna, gaur egun ere, gure gizarteen erronka nagusietako bat baita.

Soldata-arrakala ez da zifra hutsa. Datu horren atzean emakumeek eta gizonek gizartean eta, bereziki, lan-merkatuan duten egoera desberdina dago. Errealitate hori azaltzen duten faktoreen artean daude nahi gabeko lanaldi partzialeko tasak handiagoak izatea, emakumeak ekonomikoki eta sozialki gutxiago baloratzen diren sektoreetan biltzen dituen lanbide-segregazio iraunkorra, laneko, norberaren bizitzako eta familia-bizitzako erantzukizunak bateratzeko zailtasunak, edo oraindik ere tradizioz gizonekin lotutako zenbait lanbide eta gaitasuni aitortza eta ordainsari handiagoa ematen dien enpresa-kultura.

Hala ere, azken datuek bilakaera positiboa erakusten dute: soldata-arrakala murrizten ari da. Aurrerapen hori ez da kasualitatearen ondorio, baizik eta politika publiko irmo, denboran iraunkor eta eragile sozial eta ekonomikoen inplikazioarekin eraikitakoen eraginaren emaitza. Politika horiek eraginkorrak direla frogatu dute, eta horietan sakontzen jarraitu behar dugu.

Biltzar honetan, halaber, Soldata-arrakalaren aurkako III. Plan Operatiboa jendaurrean aurkeztuko da. Planaren gauzatzea 2030era arte luzatuko da eta, orduan, Soldata-arrakalaren aurkako Euskal Estrategiaren emaitzak modu integralean ebaluatu ahal izango dira. Eusko Jaurlaritzak 2018tik bultzatzen du estrategia hori.

II. Plan Operatiboaren ebaluazioak Estrategia, ordainsarien berdintasunaren arloan gero eta sendoagoa den estatu-mailako arau-esparruarekin batera, emakumeen eta gizonen arteko soldata-desberdintasunak murrizteko aurrera egiteko tresna erabilgarria eta eraginkorra dela baieztatzen du. Hala ere, hausnarketa sakona eskatzen duten zenbait datu ere agerian utzi ditu. Horien artean nabarmentzekoa da 25 urtetik beherako gazteen artean soldata-arrakala handitu izana, besteak beste, emakumeek lanbide teknologikoetan eta zientifiko-teknikoetan duten presentzia eskasarekin lotuta egon daitekeena. Emakumeen presentzia eskas horrek soldata-baldintza hobeak eta garapen profesionalerako aukera handiagoak eskaintzen dituzten enpleguetara iristea mugatzen du, lanbide-segregazioa iraunaraziz eta ordainsarien arloko desberdintasunak handituz.

Oraindik bide luzea dago egiteko. Egiturazko desberdintasunek bere horretan diraute, sakon errotutako genero-estereotipoek eta zaintza-erantzukizunen banaketa desorekatuak elikatuta, emakume askoren ibilbide profesionalak baldintzatzen eta zigortzen jarraituz. Era berean, bereziki kezkagarria da soldata-arrakalaren existentzia zalantzan jartzen edo gutxiesten duten diskurtsoak berriro agertzea. Ikuspegi horiek datuek zabal frogatutako errealitate bat alde batera uzten dute, eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren arloan lortutako aurrerapenak geldiarazteko, eta baita atzera egiteko ere, arriskua dakarte.

Horregatik guztiagatik, Soldata-arrakalari buruzko Nazioarteko V. Kongresua hausnarketarako, elkarrizketarako eta elkarlanean eraikitzeko gune gisa planteatzen da. Ezagutza partekatzeko, ebidentziak aztertzeko eta proposamen ausart baina errealistak jasotzeko gunea izango da, Soldata-arrakalaren aurkako Euskal Estrategia indartzen jarraitzeko eta benetako ordainsari-berdintasunerantz irmo aurrera egiteko.

Izan ere, soldata-berdintasuna lortzea ez da soilik emakumeentzako justizia-kontua; gizarte kohesionatuagoa, oparoagoa eta demokratikoagoa eraikitzeko ezinbesteko baldintza ere bada. Eta helburu partekatu horretan, ekarpenak egitea, elkarlanean aritzea eta gehitzea, berdin izateko modu bat ere bada.

Mikel Torres Lorenzo

Euskadik Ordainsari-berdintasunerako Estrategiaren III. Plan Operatiboa onartu du 2026an. Planaren helburua 2030erako Europako soldata-arrakala txikiena duten herrialdeen artean Euskadi kokatzea da. Estrategia martxan jarri zenetik igaro diren zortzi urteotan, soldata-arrakala nabarmen murriztu dela egiaztatu dugu: 2016an %24 ingurukoa zen, eta 2023an, berriz, %12koa.

Hala ere, hobekuntza horrek ez du esan nahi arazoa gaindituta dagoenik. III. Plan Operatiboari heltzeko egindako diagnostikoak desberdintasunek hainbat eremutan bere horretan jarraitzen dutela erakusten du: lanaldi partzialek duten eraginean, sexuaren araberako lan-segregazioan eta emakumeek egindako lanak gizartean eta ekonomian duen balorazio txikiagoan, bai eta zaintza-erantzukizunen banaketa desorekatuan ere, eta horrek emakumeen lan-ibilbideetan dakarren zigorrean.

Beraz, gure gizarteko eragile politiko, sozial eta sindikal guztien inplikazioa eskatzen duen erronka baten aurrean gaude. Emakumeek eta gizonek erabakiak hartzeko prozesuetan duten presentzia orekatua sustatzen aurrera egin behar dugu, estereotipoetatik libre dauden hezkuntza- eta lan-ibilbideak bultzatzen, enpresetan kontziliazio erantzunkideko neurriak ezartzen, zaintza-lanak aitortu eta modu bidezkoan banatzen eta berdintasunean oinarritutako prestakuntza sustatzen, horren ondorioz, enpresa-kulturaren aldaketa ere lortzeko.

Soldata-arrakalari buruzko Nazioarteko V. Kongresua arazo konplexu eta egiturazko honetan sakontzen jarraitzeko aukera bat da; izan ere, horri heltzeko gizarte osoaren inplikazioa behar da. Pausoak ematen jarraitzen dugu, azken helburua argi izanda: emakumeen eta gizonen arteko benetako eta eraginkorra den berdintasuna bizitzaren esparru guztietan lortzea.

Miren Elgarresta Larrabide